استرینرها Strainers قطعاتی حیاتی در خطوط لوله Piping هستند که برای جداسازی ذرات جامد و ناخالصی‌ها از جریان سیال (مایع یا گاز) به کار می‌روند. هدف اصلی آن‌ها محافظت از تجهیزات حساس مانند پمپ‌ها، کنترل ولوها، میترها و سایرتجهیزات ابزار دقیق در برابر آسیب‌های ناشی از ذرات معلق است.

معرفی مدل‌های مختلف استرینر در خطوط پایپینگ

در ادامه، انواع متداول استرینرها در خطوط پایپینگ به زبان ساده و فنی توضیح داده خواهد شد:

1- استرینر Y شکلY-Strainer

این مدل پرکاربردترین نوع استرینر است و به دلیل شکل ظاهری‌اش که شبیه حرف انگلیسی y است، به این نام شناخته می‌شود.

عملکرد: سیال از بدنه اصلی عبور کرده و ذرات در محفظه پایین Leg که حاوی یک توری فلزی است، جمع می‌شوند.جنس توری این نوع از استرینرها از متریال‌های استنلس استیل 304 و 316 می‌باشند. نوع و اندازه مش Mesh این نوع از صافی‌ها با توجه به کاتالوگ هر سازنده متفاوت می‌باشد.

مزایا:

• برای فشارهای بالا بسیار مناسب است.
• می‌تواند در موقعیت‌های افقی یا عمودی نصب شود.
• به دلیل طراحی ساده، نگهداری و تمیز کردن آن آسان است (فقط نیاز به باز کردن درپوش پایین دارد).

کاربرد: بیشتر در خطوط بخار، گاز و مایعاتی که ذرات معلق کمی دارند استفاده می‌شود.

از مهم‌ترین سازندگان صافی استرینرها می‌توان به برندهای KSB، SPIRAX SARCO، ZETKAMA، ARI armaturen، FK، VELAN، LVF، BONNEY FORGE اشاره کرد.

2- استرینر سبدی Basket Strainer

این استرینرها دارای یک بدنه بزرگتر و یک سبد سوراخ‌دار در داخل خود هستند که برای حذف ذرات بزرگتر طراحی شده‌اند.

عملکرد: سیال وارد سبد می‌شود، ذرات داخل سبد باقی می‌مانند و مایع تمیز از اطراف سبد خارج می‌شود.

ویژگی بارز: این مدل ظرفیت نگهداری ناخالصی بالاتری نسبت به Y-Strainer دارد و افت فشار کمتری ایجاد می‌کند.

مزایا: به دلیل حجم بیشتر سبد، دیرتر نیاز به تمیزکاری پیدا می‌کند. مدل‌های «دوبلکس» این استرینرها اجازه می‌دهند بدون توقف خط تولید، سبد را خارج کرده و تمیز کرد. (یکی کار می‌کند، دیگری سرویس می‌شود).

کاربرد: در خطوطی که جریان بالاست و میزان ذرات معلق زیاد است (مانند سیستم‌های خنک‌کننده آب، صنایع نفت و پتروشیمی).

3- استرینر موقت Temporary / Conical Strainer

این استرینرها که به آن‌ها «استرینر مخروطی» یا «ویچت» (Witch’s Hat) نیز می‌گویند، به صورت موقت در خطوط لوله نصب می‌شوند.

کاربرد: معمولاً در زمان راه‌اندازی Commissioning پروژه استفاده می‌شوند تا ذراتی مثل جوش، گل‌ولای یا ضایعات ساختمانی که در حین نصب لوله‌ها باقی مانده‌اند را جمع کنند.

نکته: پس از راه‌اندازی و تمیز شدن کامل خط لوله، این استرینرها معمولاً از سیستم خارج می‌شوند و جای خود را به قطعات دائمی (مانند اسپیسر یا فلنج) می‌دهند.

4- استرینر T شکل T-Strainer

این استرینرها، طراحی شبیه به حرف T دارند و معمولاً برای خطوط با سایز بزرگ استفاده می‌شوند.

عملکرد: مشابه استرینر سبدی است اما در سایزهای بزرگتر لوله (مانند خطوط انتقال آب) کارایی دارد.

کاربرد: در مکان‌هایی که فضای کافی برای نصب استرینرهای Y شکل بزرگ وجود ندارد یا نیاز به سبد بسیار بزرگ است.

نکته مهم در انتخاب:

هنگام انتخاب استرینر، همیشه به “مش” Mesh یا همان سایز سوراخ‌های توری دقت کنید. هرچه مش ریزتر باشد، ذرات ریزتری را می‌گیرد اما افت فشار Pressure Drop در خط لوله را به شدت افزایش می‌دهد. بنابراین باید بین «تمیزی سیال» و «میزان افت فشار مجاز» تعادل ایجاد کنید.

استانداردهای طراحی شیرآلات و اتصالات

سازندگان استرینرها معمولاً از مجموعه‌ای از استانداردهای شیرآلات و اتصالات «Valve & Fitting Standards» برای طراحی، ساخت و تست استفاده می‌کنند.

1- استانداردهای طراحی

از آنجایی که بدنه استرینر تحت فشار است و باید همانند بدنه یک شیر «Valve Body» عمل کند، از استانداردهای فشار-دما استفاده می‌شود:

ASME B16.34: این استاندارد برای «شیرآلات فلنجی، رزوه ای و جوشی» است و رایج‌ترین مرجع برای تعیین ضخامت دیواره بدنه و کلاس فشاری Pressure Class استرینرهاست.

در مواقع محدودی اگر استرینر ابعاد بزرگی داشته باشد یا در سیستم‌های تحت فشار خاص (Pressure Vessel) باشد، ممکن است طراحی بدنه آن بر اساس کدهای مخازن تحت فشار ASME Section VIII انجام شود.

2- استانداردهای ابعاد و اتصالات (Dimensional Standards)

ابعادِ استرینر به خصوص طولِ Face-to-Face بسیار مهم است تا با خط لوله موجود همخوانی داشته باشد:

• ASME B16.5: برای اتصالات فلنجی تا سایز ۲۴ اینچ (فشار و ابعاد فلنج‌ها)
• ASME B16.47: برای اتصالات فلنجی سایزهای بزرگ (بالای ۲۴ اینچ)
• ASME B16.11: برای استرینرهای با اتصالات رزوه‌ای (Threaded) یا سوکتی (Socket Weld) در سایزهای کوچک.
• ASME B16.25: برای استرینرهایی که انتهای آن‌ها باید لب‌به‌لب جوش داده شود (Butt Weld).

3- استانداردهای تست و بازرسی (Testing & Inspection)

سازنده برای تضمین نشتی نداشتن بدنه و استحکام آن، از پروتکل‌های تست شیرآلات استفاده می‌کند:

API 598: این معروف‌ترین استاندارد «بازرسی و تست شیرآلات» است. اگرچه API 598 برای ولوها نوشته شده، اما تقریباً تمام تولیدکنندگان معتبر استرینر، تست‌های فشار (Shell Test) را بر اساس این استاندارد انجام می‌دهند تا مطمئن شوند بدنه در فشار کاری دچار نشتی نمی‌شود.

4- استانداردهای متریال (Material Standards)

بدنه استرینر باید از جنسی باشد که با استاندارد ASTM سازگار باشد:

• ASTM A216 WCB برای بدنه فولادی کربنی (Cast Carbon Steel) که رایج‌ترین نوع است.
• ASTM A351 CF8 / CF8M برای استرینرهای استنلس استیل (Stainless Steel) که در برابر خوردگی مقاوم هستند.
• GG25 صافی استرینرهای چدنی از پرکاربردترین و اقتصادی‌ترین مدل‌های صافی‌ها می‌باشند. این استرینرها با سایر آلیاژهای چدنی مانند GGG40، JL1040 و… نیز تولید می‌شوند.
• MSS-58 از انواع مدل‌های صافی‌های برنجی می‌باشند که در فشارهای کاری PN16 و PN25 ساخته می‌شوند.

جمع‌بندی

استرینرها از تجهیزات مهم در خطوط پایپینگ هستند که با حذف ذرات و ناخالصی‌های موجود در سیال، از پمپ‌ها، ولوها و تجهیزات ابزار دقیق محافظت می‌کنند. انتخاب بین مدل‌های Y-Strainer، Basket Strainer، Temporary Strainer و T-Strainer به عواملی مانند نوع سیال، میزان آلودگی، دبی جریان، فشار کاری و فضای نصب بستگی دارد. همچنین توجه به اندازه مش، افت فشار، متریال و استانداردهای طراحی و تست مانند ASME B16.34 و API 598 برای عملکرد مطمئن و ایمن استرینر اهمیت زیادی دارد.